Caravan

Geçtiğimiz seneki Oscar ödüllerinde En İyi Film dalında aday olan yapımlardan bir tanesi Whiplash idi. Film, tam manasıyla keçileri kaçırmış bir müzik öğretmeni (J.K. Simmons, arızanın önde gideni bir karakteri canlandırdığı bu rolü ile En İyi Yardımcı Oyuncu Oscar'ını kazandı) ile hırsından zilleri kemirebilecek kadar azimli davulcu öğrencisinin çarpık ilişkisini anlatıyordu. Dürüst olmak gerekirse birçok caz sever Hollywood dünyasının aksine Whiplash'i o kadar da büyük bir beğeniyle karşılamadı. Hatta pek çok caz dinleyicisi tarafından Whiplash'in caz dünyasını büsbütün yanlış anlattığı ifade edildi. Merak ederseniz oldukça ünlü bir caz eleştirmeni olan Richard Brody'nin The New Yorker dergisinde Whiplash üzerine olan yazısını okuyarak neden Whiplash'in caz müziğini iyi temsil eden bir yapım olmadığını daha derinlemesine öğrenebilirsiniz. Bu tartışmalı yapımdan blogda bahsetmemizin sebebi ise anlatılan hikayede inanılmaz bir yoğunlukta öne çıkan, hatta neredeyse tüm senaryonun üzerine inşa edildiği şarkının bugünkü caz standardımız olan "Caravan / Kervan" olması (Tam bu noktada kısa bir parantez açarak şarkının ismini Türkçe'ye neden 'Karavan' değil de 'Kervan' olarak çevirdiğimi açıklığa kavuşturmak istiyorum. Şarkının melodisini dinlediğinizde Orta Doğu'nun çöllerinde uzayıp giden bir kervanı rahatlıkla hayal edebiliyorsunuz ve sözleri okuduğunuz zaman yıldızların altında, kumlar üzerine yayılmış bir kervanla karşılaşıyorsunuz.)

1936 yılında, Duke Ellington orkestrasında trombon çalan Juan Tizol (15 yılın üzerinde Duke ile birlikte çalışıyor) ve Duke'ün ortak bestesi olarak karşımıza çıkan "Caravan"ın sözleri Irving Mills tarafından yazılmış. Geçtiğimiz 80 sene içerisinde sayısız müzisyen tarafından yeniden yorumlanmış, özellikle de son yıllarda popülaritesinin giderek arttığı söylenebilir. AABA formunda bestelenen ve kimilerine göre ilk gerçek Latin caz standardı sayılan "Caravan" bugün itibariyle JazzStandards.com'un listesinde 17. sırada yer alıyor. Ted Gioia, bu Ellington standardına gösterilen büyük ilginin başlıca sebebini şarkının daha modern ve modal sayılabilecek yorumlara son derece açık olmasına bağlamış. "Caravan"a Ellington standardı olarak nitelememizin sebebi ise Duke'un şarkının bestesinde rol oynamanın ötesinde hayatı boyunca 100'ün üzerinde kaydını gerçekleştirmiş olması.

Dinlediğimiz yorumlar içerisinde elbette ki Duke Ellington'un birden çok kaydı vardı ve içlerinden bir tanesini sizin için seçtik. Neden bu kayıt da bir başkası değil diyecek olursanız, aradığımız 'kervan'ı görebilmekte ve bu kayıt, Latin davullar üzerinde kıvrılarak yükselen nefesliler ve sonradan belirginleşip oryantal bir his katan yaylılar ile zihnimizde (bu noktada İrma'ya pek güvenemiyorum) kum tepeler arasında uzaklaşan kervan imgesini tam olarak canlandırabildi. Dürüst olmak gerekirse "Caravan" o kadar etkileyici bir standart ki bir yorumu diğerlerinin üzerinde tutmak oldukça zor. Dolayısıyla sadece Ellington kayıtları değil de tüm seçeneklere baktığımızda en çok sevdiğimiz yorumda karar kılmak oldukça uzun bir zaman aldı. İkinciliği Art Blakey ve Jazz Messengers'ın (Wayne Shorter ve Freddie Hubbard'lı efsane kadrosuyla) 1962 tarihli hardbop süzgecinden geçen ve Art Blakey'nin davuluyla şekillenen yorumları aldı. En birinciliği (hep bu hatayı yapmak istemişimdir) ise Wynton Marsalis'in 1987 tarihli Marsalis Standard Time Vol.1 albümünün açılış parçası olan yoruma verdik - niyesini soracak olanlara Marsalis'in trompeti söylenmesi gereken tüm sözleri birkaç dakika içine sığdırıyor diyelim.

Son olarak, eğer "Caravan" tarihçesi ve değişik yorumları ile ilgili alternatif bir yazı okumak isterseniz burayı tıklamanız yeterli. Yok eğer tamamiyle farklı bir gözden "Caravan"ı incelemek isterseniz Michael Furstner ile bu caz standardının notaları arasında saklı bir yolculuğa çıkabilirsiniz.